ULAKBİM
Yüksek Başarımlı Hesaplama ve Veri Altyapıları
ACHIEVE
ACHIEVE Projesi, Avrupa Birliği yükseköğretim sisteminde bilgi teknolojileri, özellikle yüksek başarımlı hesaplama (YBH) alanında kaliteyi artırmayı hedefleyen stratejik bir girişimdir. Proje kapsamında, bulut ve ağ altyapılarına odaklanan, ileri düzey, çevresel açıdan sürdürülebilir ve verimli YBH sistemlerine yönelik uzmanlık alanlarını kapsayan çift diploma veren bir yüksek lisans programı geliştirilecektir. Bu programdan 150’nin üzerinde öğrencinin yararlanması öngörülmektedir. Yüksek lisans programına ek olarak, bulut, ağ altyapısı ve YBH konularında bağımsız çevrim içi öğrenme modülleri hazırlanacak; bu modüller aracılığıyla öğrenciler ve profesyoneller kendi hızlarında, esnek ve derinlemesine öğrenme fırsatlarına erişebilecektir.
TÜBİTAK ULAKBİM, TRUBA kaynaklarını kullanarak YBH alanında geliştirilecek eğitim modüllerinin hazırlanmasına katkı sunacaktır. Ayrıca, yüksek lisans programının ikinci yılı için planlanan staj programının tanımlanmasında ve eğitim süresince ihtiyaç duyulacak YBH altyapısının sağlanmasında aktif rol üstlenecektir. ACHIEVE Projesi, 1 Ekim 2024 tarihinde başlamış olup, 48 ay boyunca devam edecektir.
TRUBA 2023
Türk Ulusal Bilim e-Altyapısı (TRUBA) Güçlendirme Projesi, Türkiye’de faaliyet gösteren araştırmacıların ve yürütülmekte olan ulusal ve uluslararası projelerin yüksek başarımlı hesaplama, dağıtık hesaplama ve bilimsel veri ambarı ihtiyaçlarını karşılamayı amaçlamaktadır. Bu proje, TR-Grid Araştırma e-Altyapısının Güçlendirilmesi (TR-GridReIS) projesinin geliştirilmiş ve kapsamı genişletilmiş bir devamı niteliğindedir. Proje süresince, TR-GridReIS kapsamında idari ve teknik düzeyde oluşturulan altyapı ve motivasyon daha da güçlendirilerek sürdürülecek; Türkiye’deki araştırmacıların kullanımına sunulacak hesaplama ve depolama kaynaklarının Avrupa’daki önde gelen merkezlerle kıyaslanabilir düzeye ulaştırılması hedeflenecektir.
EUROCC-2 ve EuroCC4SEE
EuroHPC Ortak Girişimi (EuroHPC JU), Avrupa’yı süper bilgi işlem alanında dünya lideri yapmak amacıyla Avrupa Birliği ve üye ülkelerin ortaklığıyla 2018 yılında kurulmuştur. Merkezi Lüksemburg’da bulunan bu girişim, Türkiye’nin de aralarında bulunduğu 34 Avrupa ülkesini bir araya getiren stratejik bir yapılanmadır. Türkiye, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın 2019 yılında gerçekleştirdiği resmi katılımla bu yapının aktif bir üyesi haline gelmiştir. EuroHPC JU, rekabetçi ve yenilikçi süper bilgisayar sistemleri, kuantum hesaplama, veri altyapısı ve destek servislerini kapsayan Avrupa çapında güçlü bir ekosistem oluşturmayı hedeflemektedir. Bu kapsamda, Yapay Zeka Fabrikaları (AI Factories) gibi girişimlerle Avrupa’nın yapay zeka alanında da küresel rekabet gücünü artırması amaçlanmaktadır. Türkiye, BSC Yapay Zeka Fabrikası (BSC-AIF) projesine İspanya, Portekiz ve Romanya ile birlikte ortak olarak katılım sağlamış; bu proje aracılığıyla kamu ve endüstride yürütülen yapay zeka uygulamalarının hızlandırılmasına katkı sunmaktadır.
EuroHPC JU’nun amaçlarını uygulamaya dönüştüren temel projelerinden biri olan EuroCC Projeleri (devam niteliğindeki fazlarıEuroCC2 ve EuroCC4SEE), üye ülkelerde Ulusal Yetkinlik Merkezleri (NCC) kurulmasını öngörmekte ve bu merkezler aracılığıyla yüksek başarımlı hesaplama (YBH), büyük veri analitiği ve yapay zekâ konularında farkındalık yaratmayı, kullanıcı yetkinliklerini artırmayı ve süper bilgisayar kaynaklarının daha etkin kullanımını teşvik etmeyi hedeflemektedir. Türkiye’de bu faaliyetler, TÜBİTAK ULAKBİM koordinasyonunda, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Sabancı Üniversitesi ve İstanbul Teknik Üniversitesi Ulusal Yüksek Başarımlı Hesaplama Merkezi (UHeM) iş birliğiyle yürütülmektedir. NCC Türkiye, eğitim programları, danışmanlık hizmetleri ve vaka çalışmaları yoluyla akademi, kamu ve sanayi temsilcilerine doğrudan destek sağlamaktadır. Özellikle KOBİ’lerin YBH ve yapay zeka gibi alanlardaki problemlerine çözüm üretmeyi amaçlayan vaka çalışmaları, TRUBA ve UHeM altyapıları üzerinden sunulan kaynaklarla desteklenmiş; 3 ila 12 ay süren bu projeler sayesinde firmalara hem teknik hem akademik rehberlik ücretsiz olarak sağlanmıştır.
EUMaster4HPC
EUMaster4HPC, Avrupa genelinde yüksek başarımlı hesaplama (YBH) alanında sunulan ilk Avrupa yüksek lisans programıdır. EuroHPC Ortak Girişimi tarafından finanse edilen bu program, Avrupa’daki önde gelen üniversiteler, araştırma merkezleri ve sanayi ortaklarını bir araya getirerek, YBH alanında yetkin ve nitelikli uzmanlar yetiştirmeyi amaçlamaktadır. Orta Doğu Teknik Üniversitesi alt yüklenicisi olarak projede yer alan TÜBİTAK ULAKBİM, ilgili projenin yaygınlaştırma faaliyetlerinde yer almaktadır.
GraspOS
GraspOS, Avrupa Birliği’nin Horizon Europe programı kapsamında finanse edilen ve 1 Ocak 2023 tarihinde başlatılan üç yıllık bir projedir. Proje, açık bilim uygulamalarını teşvik eden ve sorumlu araştırma değerlendirme sistemlerini destekleyen bir veri altyapısı geliştirmeyi amaçlamaktadır. Bu hedef doğrultusunda, GraspOS, Avrupa Açık Bilim Bulutu (EOSC) ekosistemini genişletmeyi ve araştırma değerlendirme süreçlerinde daha şeffaf, kapsayıcı ve etkili yöntemler sunmayı hedeflemektedir. Proje, 18 farklı ülkeden ortakların katılımıyla yürütülmekte olup, Türkiye’den TÜBİTAK ULAKBİM de bu konsorsiyumda yer almaktadır. GraspOS, açık bilim ve sorumlu araştırma değerlendirme uygulamalarını benimseyen bir topluluk oluşturmayı ve bu alandaki politika reformlarını desteklemeyi hedeflemektedir.
IMagine
1 Eylül 2022 tarihinde başlayan ve toplam 36 ay süreyle devam edecek olan iMagine Projesi’ne, TÜBİTAK ULAKBİM, EGI.eu organizasyonu altında alt yüklenici olarak katkı sunmaktadır. Proje kapsamında kurulması ve işletilmesi planlanan yapay zekâ platformuna yönelik olarak, hesaplama ve veri depolama kaynaklarının sağlanması ile bu altyapının hayata geçirilmesi ve sürdürülebilir bir şekilde işletilmesine yönelik teknik destek verilmektedir.
EuroScienceGateway
EuroScienceGateway, Avrupa Birliği’nin Horizon Europe programı kapsamında desteklenen ve araştırma topluluklarının bilimsel iş akışlarını daha erişilebilir, tekrarlanabilir ve ölçeklenebilir hale getirmeyi amaçlayan bir projedir. Proje, çeşitli bilimsel disiplinlerde çalışan araştırmacıların ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde, bulut ve yüksek başarımlı hesaplama (YBH) altyapılarına entegre edilmiş kullanıcı dostu veri analiz platformları sunmayı hedeflemektedir. FAIR veri ilkeleri doğrultusunda yürütülen proje, Avrupa Açık Bilim Bulutu (EOSC) ekosistemi ile tam uyum içinde çalışacak şekilde tasarlanmıştır.
1 Eylül 2022 tarihinde başlamış ve 36 ay sürecek olan olan EuroScienceGateway Projesi’ne TÜBİTAK ULAKBİM ortak olarak katılmaktadır. Projede Avrupa genelinde, Biyoinformatik alanında araştırmacılara destek olan Galaxy ağı ve alt yapısını sağlayan Pulsar ağının genişletilmesi ve geliştirilmesi konusunda destek olunacaktır.
RI-SCALE
RI-SCALE Projesi, Avrupa Birliği’nin Horizon Europe programı kapsamında finanse edilen ve 1 Mart 2025 tarihinde başlatılan üç yıllık bir girişimdir. EGI Foundation koordinatörlüğünde yürütülen bu proje, Avrupa genelinde 29 ortak kuruluşun iş birliğiyle, araştırma altyapılarının (RIs) büyük ve karmaşık veri kümelerinden daha etkin şekilde yararlanabilmesini amaçlamaktadır. Projenin temel hedefi, Scalable Data Exploitation Platforms (DEPs) olarak adlandırılan veri işleme platformlarının geliştirilmesidir. Bu platformlar, bilimsel verileri önceden yapılandırılmış yapay zeka araçları ve güçlü hesaplama kaynaklarıyla bir araya getirerek, araştırma altyapılarının veri analiz kapasitesini artırmayı hedeflemektedir. Bu sayede, bilim insanları ve endüstri paydaşları, çevresel ve biyomedikal bilimler gibi çeşitli alanlarda daha etkili ve yenilikçi araştırmalar gerçekleştirebilecektir. ENES, EISCAT, BBMRI ve Euro-BioImaging gibi bilimsel komüniteler özelinde gerçekleştirilecek çalışmalarda EGI, EuroHPC JU, EOSC ve Gaia-X ile iş birliği ile mevcut hesaplama ve veri paylaşımı altyapılarından faydalanacaktır.
BSC-AIF
Avrupa süper bilgi işlem ekosistemi kapsamında, mevcut süper bilgisayar altyapılarının yapay zekâ (YZ) odaklı olarak güncellenmesi ve bu altyapıların özellikle KOBİ’ler, start-up’lar ve kamu kurumları gibi kullanıcılar tarafından daha etkin biçimde kullanılmasını desteklemek amacıyla Avrupa Komisyonu tarafından AI Factory Projesi başlatılmıştır.
Bu girişime Türkiye, MareNostrum 5 konsorsiyumuna hâlihazırda ortak olması sayesinde katılım sağlamıştır. Türkiye’yi temsilen projede yer alan TÜBİTAK ULAKBİM, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından desteklenmektedir. Konsorsiyumun sunduğu BSC-AIF (Barcelona Supercomputing Center – AI Factory) projesi, Avrupa Birliği tarafından desteklenmeye hak kazanan ilk yedi AI Factory girişiminden biri olmuştur.
Proje kapsamında Türkiye’de yürütülen faaliyetler, yapay zekâ alanındaki ulusal kapasitenin artırılmasını hedeflemektedir. Bu doğrultuda:
- Süper bilgisayar altyapılarının etkin kullanımı için yazılım ve kullanıcı desteği sağlanacak,
- Yönetici düzeyinden teknik personele kadar uzanan eğitim programları düzenlenecek,
- Özellikle sanayi kuruluşları başta olmak üzere, YZ alanında faaliyet gösteren tüm paydaşlara teknik danışmanlık sunulacaktır.
Ayrıca, hem ulusal hem de Avrupa Birliği düzeyindeki yapay zekâ stratejileri yakından izlenerek, belirlenen hedeflerin gerçekleştirilmesine katkı sağlanması amaçlanmaktadır.
EGI – InSPIRE
EGI-InSPIRE – Avrupa Dağıtık Hesaplama Altyapısı Projesi (European Grid Initiative: Integrated Sustainable Pan-European Infrastructure for Researchers in Europe) projesi, Avrupa genelinde sürdürülebilir ve entegre bir dağıtık hesaplama altyapısı oluşturmayı amaçlayan bir Avrupa Birliği 7. Çerçeve Programı (FP7) projesidir. 1 Mayıs 2010’da başlayan ve 31 Aralık 2014’te tamamlanan proje, 25 milyon avro bütçeyle yürütülmüştür.
Proje, Avrupa’daki Ulusal Grid İnisiyatifleri (NGI’ler) ve diğer kuruluşları bir araya getirerek, araştırma topluluklarına yüksek performanslı ve dağıtık hesaplama kaynaklarına erişim sağlamıştır. EGI-InSPIRE, yazılım kalitesi doğrulama süreçleri, yazılım dağıtımı ve kullanıcı odaklı hizmetler gibi alanlarda önemli katkılar sunmuştur.
Türkiye’den TÜBİTAK ULAKBİM’in de katkı sağladığı proje, Avrupa’nın e-bilim altyapısını güçlendirmiş ve araştırmacılara veri yoğun uygulamalarda destek olmuştur.